DENİZCİLİK TERİMLERİ VE DEYİMLERİ
Aborda : Bir teknenin diğer bir tekne üzerine veya rıhtıma, iskeleye yanaşmasıdır.
Abosa : Akan bir zinciri veya halatı o durumda durdurmak ve tutmak için bosaya vurmak.
Abramak : Kontrolden çıkan bir gemiyi veya bir işi kontrol altına almak.
Acenta : Deniz işletmelerinin, gemilerini çalıştırırken limanlardaki bürokrasi işlerinde, gemi ve personelinin ihtiyaçlarını teminde aracı olarak kullandığı anlaşmalı veya temsilci kuruluşlardır.
Alabora: Bir deniz aracının ters dönmesine alabora denir.
Alarga : Bir geminin sahilden açıkta bulunması, demirlemiş olması durumuna denir.
Alesta: Bir işe hazırlanılması veya işe hazır olunduğunu belirtmek için verilen komut.
Aganta : Hareket halindeki bir halatın kumanda edildiği an akışının tutulması durumudur.
Arya : Toka edilmiş vaziyetteki bir sancağı aşağı indirmek için verilen komut.
Avara : Bir gemi veya teknenin yanaşmış olduğu yerden açılması, ayrılması
Balast (Safra) : Seferine yüksüz olarak çıkan veya yüklü olup denge problemi olan gemilerin, dengesini iyileştirmek için, gemi tanklarına aldıkları deniz suyuna balast denir.
Balb : Gemilerin baş bodoslamalarının su içindeki kısmında ileri doğru uzanan şişkin kısımdır. Geminin hızını arttırmaya yarar. Ayrıca geminin baş-kıç yaparak sallanmasını azaltır.
Başaltı : Geminin baş tarafının iç kısmına verilen isimdir. Baş tarafı kasaralı gemilerde kasara altı “başaltı” olarak adlandırılır.
Charter (Çartır ) : Kiralamak, bir geminin kiralanması anlamına gelir. “Çartırdaki gemi” sözü, gemiadamları arasında taramp seferi yapan gemi karşılığında kullanılsa da esas kira altındaki gemi demektir.Yani çartırdaki gemi düzenli sefer yapabilir.
Çalım ve Kuruz : Geminin su hattından aşağıda kalan kısmının başta ve kıçta, omurgaya yaklaşıldıkça daralmasıdır. Bu daralma baş tarafa doğru olduğunda çalım, kıç tarafa doğru olduğunda kuruz adını alır.
Çamçak : Filikaların suyunu boşaltmak için yapılmış, ağaç kepçelerdir.
Çapariz : Bir manevra veya bir işlemin engellenmesi anlamına geldiği gibi, demir zincirlerinin biryerlere (başka bir zincire vs.) dolaşması, karışması anlamında da kullanılır.
Çiftelemek : Tek demir atmış bir geminin emniyet için diğer demirini de atma işlemi.
Danec :Yükün hasardan korunması ve hızlı tahliye edilebilmesi için yüklerin aralarına ve altlarına konulan tahta, hasır v b. malzemeye denir.
Dalgakıran : Limanları ve limanlar içindeki gemilerin denizlerden (dalgadan) zarar görmemesi için limana hakim rüzgara yüzey verecek şekilde yapılmış dalga önleyici yapılar.
Deniz Haritası : Denizcilikte kullanılan sahilleri, seyir alametlerini, derinlikleri gösteren ve özel işaretleri olan haritalardır.
Duba : Altı düz ve yük taşıma maksatları için inşa edilmiş ağaç veya saç tekneler.
Düşme : Bir geminin rüzgar ve akıntı etkisiyle bulunduğu rotadan veya mevkiden kaymasıdır.
El iskandili : Derinlik ölçmede kullanılan bir ağırlık ve ince halattan meydana gelen basit bir alet.
Façuna : Halatların fazla sürtünmeye maruz kalan kısımlarının yıpranmasını önlemek için bu kısımlar gırcala ve mürsel ile sarılır. Bu işleme façuna denir.
Falaka : Puntel , dikme ve matafora cundalarının (uçlarının) arasına gerilerek, bulundukları durumlarını muhafaza etmesini sağlayan halatlardır.
Firengi Delikleri : Güvertede biriken suların dışarı akması için, bir ağzı bordaya açılmış güverte üstü deliklerdir.
Forklift : Yükleme ve tahliye işlemlerinde, rıhtımda veya gemi ambarında ağır malzemenin kaldırılıp taşınması için kullanılan, manevra kabiliyeti yüksek araçlara denir.
Formen: Yine yükleme veya tahliye işlerini yürüten işçi gurubunun (posta) başı.
Gemi Jurnali : Gemi ile ilgili olayların kaydedildiği, hukuki işlemlerde çok önemli yeri olan defter.
Havuz : Gemilerin su altı kısımlarınınbakım ve onarımı için alındıklarıkuru veya yüzer tipteki havuzlardır.
Iskarça : Liman ve rıhtımlarda çok sayıda gemi bulunmasına denir. Karışıklık anlamına da gelir.
İstif : Her cins eşyanın ve yükün geminin dengesini bozmayacak şekilde geminin yapısına en uygun şekilde yerleştirilme ve yüklenme işlemidir.
Kabadalga : Dalga yüksekliği fazla olan ve gemiyi rahatsız eden dalgalardır.
Kamara: Gemideki personelin kaldığı odalara verilen isim.
Kampana : Gemiyle ilgili bazı acil durumları bildirmek için belirli kurallar içinde kullanılan çana kampana denir.
Kana Rakamları : Bir gemi teknesinin ne kadar su çektiğini (suya battığını) öğrenmemize yarayan, her iki bordada baş, vasat ve kıç taraflardaki rakamlardır. "Draft rakamları " da denilir
Kana rakamlarından draftın nasıl okunacağı bilinmelidir; İskele tarafta metrik birime göre yazılan rakamların boyları ve rakamlar arası düşey boşluklar 10 cm, Sancak tarafta (Romen rakamlarıyla) kadem (fit) birimine göre yazılan rakamların boyları ve rakamlar arası 6 pustur (inçtir).
Kapela : Gemilerde teçhizatları korumak üzere üstlerine örtülen branda kılıflardır.
Kasırga : Çok kuvvetli rüzgar, büyük dalgalar ve kuvvetli rüzgarın oluştuğu gemiler için tehlikeli fırtına.
Kavela : Halat dikme işlemlerinde kullanılan sert bir ağaçtan yapılmış havuç şekline benzeyen malzemedir.
Kılavuz kaptan (pilot) : Bölgesel tehlikeleri, seyir yollarını, geçitlerini ve limanlarını iyi bilen gemileri emniyetle sevk ve idare edebilecek tecrübeli kaptanlara denir.
Laşka : Boş veya boşalmış anlamına gelir. Bir halatı boş koyuvermektir.
Laşing : Yükün gemiye, kendisine veya diğer yüklere verebileceği hasarı önlemek amacıyla yapılan bağlama işidir.
Liman : Gemilerin yük ve yolcu alıp vermesine elverişli, rüzgar ve dalgalardan korunur şekilde yapılmış tesislerdir.
Lumbar : Gemi bordalarına veya küpeştelerine açılan dört köşe, giriş çıkış mevkileridir.
Lumbar ağzı : Gemilere giriş çıkış yapılan yerlere verilen isimdir.
Manifesto : Ticaret gemilerinde yükün cinsini gösteren resmi evrak.
Mezestre : Sancağın yarıya kadar çekilmesi işlemine denir.
Mola : Halatların bağlı bulundukları yerlerden fora edilmesi için verilen kumanda.
Navlun : Bir yerden bir yere para karşılığı taşınmak üzere bir sözleşme ile gemiye alınan yükün tümü. Bu yükün taşınmasının para değeri anlamında da kullanılır.
Nete (neta) : Düzeni bozulmuş bir şeyin tertiplenip düzenlenmesi, ayrıca seyirde kullanılan anlamıyla aykırı ve tehlikeli bir durumun olmadığı, her şeyin normal devam ettiği anlamında kullanılır.
Ölüdeniz (Sıvel) : Fırtınanın dinmesi ile oluşan, çatlaksız, rahatsız edici dalgalar.
Parakete : Geminin süratini ölçmek için kullanılan aletin ismidir.
Parima : Filikaların baş ve kıç taraflarında bağlama amacı ile kullanılan yeterli uzunluktaki ince halat.
Rüzgar altı : Rüzgarın estiği (geldiği) yöne ters yön (sırt dönüldüğünde, ön tarafın olduğu yer).
Rüzgar üstü : Rüzgarın esmekte olduğu (geldiği) taraf.
Savlo : Gemicilikte sancak çekmede paraketede, el incesi olarak kullanılan bir ile birbuçuk burgatalık ince halatlara verilen isimdir.
Stevedor : Limanda gemilerin yükleme veya tahliye işlerini yürüten insan veya şirkettir.
Şifting : Bir yere yanaşmış veya demirlemiş geminin yerini değiştirme işlemidir. Ayrıca yükün yerini değiştirme anlamında da kullanılır.
Tersane : Gemilerin inşa edildiği veya tamir ve bakım gördüğü yerler.
Toka : Bir sancağın, bayrağın göndere çekilmesi için verilen komut.
Tonilato : Gemilerin gerek ağırlık gerekse hacim ölçümü ile belirtilebilen kapasiteleridir.
Tramp Gemi : Düzenli sefer yapmayan gemi demektir. Yani sürekli belli birkaç liman arasında değilde, yükü bulduğu limandan yükün götürüleceği liman neresi ise oraya sefer yapan gemi anlamına gelir.
Trim : Geminin baş draftıyla- kıç draftı arasındaki fark.(geminin başa veya kıça eğik olması)
Valf : Borulardaki sıvıların akışlarını kontrol etmeye yarayan bir çeşit vana.
Vardiya : Gemilerin liman ve seyir hizmetlerinin görülmesi için, gemi personeli tarafından zamana bağlı olarak tutulan nöbet.
Yalpa : Geminin dalgalardan sancak ve iskeleye aralıklarla yatıp, doğrulması, sallanması.
Yükleme sınırı hatları (Fribord Markası) : Sancak - iskele her iki bordadaki bu şekiller gemilerin uluslararası kurallar gereğince değişik şartlarda (mevsim, su yoğunluğu ) yükleme sınırını gösterir. Fazlaca yükleme sebebiyle bu sınırların aşılması, gemi emniyetini ortadan kaldırır.
DENİZCİLİK ÖLÇÜLERİ:
1 Deniz mili: 1852 metre - 10 Gomino - 2000 Yarda
1 Gomino : 185,2 metre
1 Kadem (fit) : 30,48 santimetre
1 Kulaç : 183 santimetre (1.83 metre)
1 Pus (inç) : 2,54 santimetre
1 Metrik ton : 1000 kg (1 ton)
1 Tonilato : 2.83 metreküp (100 fitküp)
http://www.bilimler.net/
|
