GÜNEŞ TUTULMASI İLE DEPREMLER ARASINDA
BİR İLİŞKİ VAR MI?
11 Ağustos 1999 güneş tutulmasından tam altı gün sonra ülkemizde büyük bir felaket yaşandı. Marmara depremi en az 20.000 kişinin yaşamını alırken, binlerce aileyi de evsiz barksız bıraktı. Büyük depremin yaraları hala sarılmamışken, 29 Mart 2006 güneş tutulması ister istemez insanlarda deprem korkusunu uyandırdı. Ya deprem olursa?
Kimi bilim adamları güneş tutulması ve deprem arasında mutlak bir ilişkinin varlığından söz ederken, diğerleri ise bilimsel dayanağı olmayan bu tür açıklamalarla panik yaratmanın doğru olmadığını söylüyorlar.
Peki doğru yanıt nedir? Böyle bir ilişki var mı, varsa halk arasında paniğe neden olmamak için gizleniyor mu? Ama genel kabul gören görüş, ciddi bilim çevrelerinde, güneş tutulmasıyla depremler arasında bir ilişik olmadığı...Ciddi bilimciler, bazı tüccar akademisyenlerin bu işini ticaretini yaptığı görüşünde.
Deprem karmaşık süreç
Deprem başlı başına son derece karmaşık bir olgu, zengin endüstri ülkeleri bile gelişkin teknolojilerine rağmen depremin gizini çözebilmiş değil. Sonuçta deprem birçok faktörden etkilenebilen jeolojik süreçlerin bir sonucu. Fakat bilim insanlarının bildiği kesin bir nokta var: Deprem felaketlerini en az zararla atlatmak için depremle yaşamayı öğrenmek. Yani özetle depreme dayanıklı yapılar inşa etmek ve yerleşmeleri sağlam zeminler üzerine kurmak. Güneş tutulması ve deprem ilişkisine gelince;
Evet güneş tutulmalarıyla yakın tarihlerde meydana gelmiş depremler yok değil. Fakat bu ilişkinin ne sıklıkta ortaya çıktığını görmek için on on beş senelik verilere bakmak yeterli değildir. Çok daha geniş kapsamlı istatistiksel araştırmaların yapılması gerekir.
İşte böyle bir araştırma İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü'nden Yardımcı Doçent Tansel Ak tarafından yapıldı.
Araştırma sonucu
Araştırma kapsamında 1.1.1900 ile 15.10.2005 tarihleri arasında dünya genelinde yaşanan 6.0 şiddetinden büyük depremler ve bu depremlerle yakın tarihlerde meydana gelen güneş tutulmaları aranmış.
Son 105 yılda 77 halkalı, 80 parçalı, 74 tam ve sekiz kez de halkalı başlayıp tam biten güneş tutulmasıyla birlikte toplam 239 güneş tutulması söz konusu.
Bu tutulmaların %40,2'sinden (96 tane) on gün önce en az bir deprem görülmüş. 106 güneş tutulmasından on gün sonra ise yine en az bir deprem meydana gelmiş. Geriyle kalan 37 tutulmadan on gün önce ve sonra dünyanın hiçbir yerinde 6.0 şiddetinde veya daha büyük bir deprem yaşanmamış.
Sonuç olarak yaklaşık olarak güneş tutulmalarının %85'inde on gün önce veya sonra dünyanın her hangi bir yerinde 6.0 şiddetinde veya daha büyük en az bir deprem olmuş.
BM araştırması
Daha dar bir zaman dilimini kapsayan ikinci bir araştırma Birleşmiş Milletler Jeoloji Araştırmaları'nın verilerine dayanıyor. Buna göre 1973-2004 yılları arasında büyüklüğü 7.0-9.9 şiddetinde 487 deprem meydana gelmiş.
Birleşmiş Milletler Jeoloji Araştırmaları'nın verileri 7.0-7.9 büyüklüğündeki depremlerin yıllık ortalamasının 17, daha büyük depremlerin ise 1 olduğunu söylüyor. Aynı zaman dilimi içinde ise 70 güneş tutulması kaydedilmiş.
Bu araştırmada 17 ağustos 1999 depreminin güneş tutulmasından altı gün sonra meydana geldiği dikkatte alınarak, bu depremlerin güneş tutulmasından altı gün önce veya sonra yaşanıp yaşanmadığına bakılmış.
Araştırmadan çıkan sonuca göre büyük depremlerin %90'ı güneş tutulmalarıyla ilgili olmayan tarihlerde yaşanmış.
Güneş tutulmasına yakın tarihlerde meydana gelenler, Avrasya, Avustralya, Filipin, Pasifik ve Kuzey ve Güney Amerika levha sınırındaki depremler.
Türkiye'deki durum ise özetle şöyle: 32 yıllık dönemde yaşanan 5.9 şiddetinden büyük 37 depremden, 17 Ağustos 1999 Marmara depremi hariç, hiçbiri güneş tutulması tarihleriyle ilişkili değil.
www.bilim.org
|
